Monday, July 29, 2013

ટેકનોલોજીનો શિક્ષણમાં ઉપયોગ...


જીલ્લા શિક્ષણ અને તાલીમ ભવન અમદાવાદ શહેર દ્વારા "ટેકનોલોજીનો શિક્ષણમા ઉપયોગ..." સંદર્ભે ૨૯/૩૦/૩૧આમ ત્રણ દિવસની તાલીમનું શ્રી દિનેશભાઈ તિવારી સાહેબ અને શ્રી કે.ડી.પટેલ સાહેબ દ્વારા આયોજન હાથ ધરાયું. આ તાલીમ વર્ગમાં દેત્રોજ, માંડલ અને વિરમગામ તાલુકાના શિક્ષક ભાઈ બહેનો સહભાગી બન્યા. આ વર્ગમાં ટેકનોલોજીનો શિક્ષણમા ઉપયોગ...વિષયના તજજ્ઞ તરીકે મને અને વિરમગામ તાલુકાના  સચાણા જૂથ સંસાધન કેન્દ્રના કો ઓર્ડીનેટર શ્રી  મુકેશભાઈ પંચાલ સદભાગ્ય મળ્યું. તાલીમની શરૂઆતમાં સમગ્ર તાલીમી આયોજન, વિષયની ઉદભવના તેમજ તાલીમી સાહિત્ય અંગે માર્ગદર્શન આપ્યું. ત્યારબાદ શ્રી મુકેશભાઈ સાથે મળી અમે ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ, ઈ મેઈલ એકાઉન્ટ ખોલવું, મેઈલ મોકલવા તેમજ વેબ બ્રાઉઝર, સર્ચ એન્જીન જેવા વિષયો પર ચર્ચા કરી શિક્ષકોને પ્રાયોગિક કાર્ય કરાવી સ્વ અનુભવ તેમજ પીયર ગ્રુપ લર્નીગ કરવી વિષય ચર્ચા કરી.


આ તાલીમ સમય દરમિયાન નીચેની બાબતો અંગે શિક્ષકો સાથે પ્રાયોગીક અનુભવ આપી કાર્ય કરાવીતાલીમ આપવા માટે આયોજન હાથ ધરેલ છે.



ìÉSáë ìåZëHë ±Þõ ÖëáíÜ ÛäÞ
±ÜØëäëØ åèõß














શિક્ષણમાં ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ
 માર્ગદર્શિકા
      લેખન સંપાદન
ક્રમ
લેખકશ્રીનું નામ
શાળાનું નામ
પંચાલ સંજય બી .
સાકરિયા પ્રા.શાળા
પંચાલ પ્રજ્ઞેશ જે.
રૂદાતલ પ્રા.શાળા
પટેલ વિપુલ એમ.
અસલગામ પ્રા.શાળા
પટેલ જયેશ બી.
મોટા કરણપુરા પ્રા.શાળા
પ્રજાપતિ કિરણ એન.
નાની કિશોલ પ્રા.શાળા
ઉપેરિયા સોનલ જી.
તાલુકા પ્રા.શાળા, વિરમગામ
પાલ ચેતન આર.
કોકતા પ્રા.શાળા
પ્રજાપતિ મિતેષ જે.
 વેકરિયા પ્રા.શાળા
સુથાર પંકજ પી.
મોટી રાન્‍તાઇ પ્રા.શાળા
૧૦
દરજી ભાવેશ વી.
ગમાનપુરા પ્રા.શાળા
૧૧
શેઠ રિધ્ધિ એ.
રામદેવનગર પ્રા.શાળા
૧ર
દરજી હિરેન જે.
હાંસલપુર(બેચરાજી) પ્રા.શાળા
૧૩
પ્રજાપતિ શૈલેષ કે.
ઝાંઝરવા પ્રા.શાળા
૧૪
ડોડિયા વિક્રમ આર.
ઓડકી પ્રા.શાળા
૧પ
ચાવડા નનુભાઇ કે.
નવાગામ પ્રા. શાળા
૧૬
ઠાકોર પોપટજી બી.
ઉઘરોજ પ્રા.શાળા
૧૭
પટેલ મુકેશ બી.
મીઠાપુર પ્રા. શાળા
૧૮
પટેલ નાનનીભાઇ પી.
સોલગામ પ્રા. શાળા
૧૯
પટેલ સંજય ડી.
ઉકરડી પ્રા. શાળા
ર૦
દેસાઇ વિક્રમ વી.
કાચરોલ પ્રા. શાળા
ર૧
પટેલ હસમુખભાઇ એન.
બજાણિયાપુરા પ્રા. શાળા
રર
પરમાર ગણપત એલ.
લક્ષ્‍મીપુરા પ્રા.શાળા, માંડલ
ર૩
પટેલ ગીતા પી.
દાલોદ પ્રા. શાળા
ર૪
પટેલ કલ્‍પેશ સી.
ઉઘરોજપુરા પ્રા. શાળા
રપ
પરમાર લક્ષ્‍મણ એલ.
કરકથલ પ્રા. શાળા
ર૬
પટેલ ચંદુભાઇ આઇ.
ઘેલડા પ્રા. શાળા
ર૭
પટેલ મહેશ એ.
કટોસણ પ્રા. શાળા
ર૮
રાણા કામીની કે.
રહેમલપુર પ્રા. શાળા
ર૯
મિસ્‍ત્રી વિમલબેન એચ.
ભંકોડા પ્રા. શાળા
૩૦
મોદી હેતલ જે.
શિયાલ પ્રા. શાળા
૩૧
પ્રજાપતિ કેતન ડી.
બાલસાસણ પ્રા. શાળા
૩ર
પટેલ ધર્મેન્‍દ્ર જી.
હિરાપુરા પ્રા. શાળા
૩૩
ઉપાધ્‍યાય રાજેશ એન.
એલિસબ્રિજ શાળા નંબર-ર૮
૩૪
પ્રજાપતિ મેઘના આર.
ભોજવા પ્રા. શાળા
૩પ
સોલંકી શિતલ એચ.
કન્‍યા શાળા-૩ વિરમગામ
૩૬
પટેલ સંજય આર.
રાજપુરા પ્રા. શાળા
૩૭
પટેલ વનિતા એ.
ચુ. ડાંગરવા પ્રા. શાળા
૩૮
પટેલ અલ્‍પેશ આર.
બામરોલી પ્રા. શાળા




માર્ગદર્શક

ક્રમ
માર્ગદર્શક

હોદ્દો
સંસ્‍થાનું નામ
ડો. હર્ષદભાઇ પટેલ
ડો. સતિષભાઇ શુકલ
ડો. દિનેશ વાય. તિવારી
શ્રી કે.ડી.પટેલ
શ્રી કેતનભાઇ ઠાકર
શ્રી કેતનભાઇ એમ પાટડીયા
શ્રી મુકેશભાઇ પટેલ
શ્રી સંદીપ એચ. મોદી
વાઇસ ચેરમેન
રીડર
સિનિયર લેકચરર
ટેકનીશીયન
સી.આર.સી કો-ઓ
આ.શિ.
સી.આર.સી કો-ઓ
આ.શિ.
મ્‍યુ. સ્‍કૂલ  બોર્ડ, અમદાવાદ
શિક્ષણ વિભાગ, ગુજરાત યુર્નિવસીટી
ડાયટ અમદાવાદ - શહેર
ડાયટ અમદાવાદ - શહેર
નદીશાળા, દેત્રોજ
શાંતિપુરા પ્રા. શાળા
સચાણા, વિરમગામ
કુકવાવ પ્રા.શાળા



                    
                  ગુજરાત શૈક્ષણિક સંશોધન અને તાલીમ પરિષદ, ગાંધીનગરના માર્ગદર્શન હેઠળ જિલ્‍લા શિક્ષણ અને તાલીમ ભવન શૈક્ષણિક ગુણવત્તા સંદર્ભે જિલ્‍લામાં અવાર નવાર સાહિત્‍ય નિર્માણ અને તાલીમની કામગીરી કરે છે. અત્‍યારે ટેકનોલોજીનો યુગ છે તેવા સંજોગોમાં શાળામાં ઉપલબ્‍ધ સાધનોનો ઉપયોગ શૈક્ષણિક હેતુસર કરવો ખૂબજ જરૂરી બન્‍યો છે. ઉપરોકત માર્ગદર્શિકા શાળાના શિક્ષક, સી.આર.સી. અને બી.આરસી.ને ખૂબજ ઉપયોગી બનશે. આ માર્ગદર્શિકામાં શાળામાં ઉપલબ્‍ધ ટેકનોલોજીના સાધનોનો શિક્ષણમાં કેવી રીતે ઉપયોગ કરી શકાય તેની સમજૂતિ આપવામાં આવી છે ઉપરાંત ઇન્‍ટરનેટનો શૈક્ષણિક હેતુ માટે કેવી રીતે ઉપયોગ કરી શકાય તેની માહિતી આપવામાં આવેલ છે.
                 આ માર્ગદર્શિકા તૈયાર કરવામાં હાજર રહી માર્ગદર્શન આપનાર ડો. સતિષભાઇ શુકલ, મ્‍યુ. સ્‍કૂલ બોર્ડના વાઇસ ચેરમેન ડો. હર્ષદભાઇ પટેલ અને તમામ સભ્‍યોનું ડાયટ તરફથી આભાર માનવામાં આવે છે. સાથો સાથ લેખન સંપાદન કરનાર તમામ શિક્ષકોને અભિનંદન આપવામાં આવે છે. લેખન સંપાદન, માર્ગદર્શન અને સંકલન કરનાર ડાયટના સિનિયર લેકચરર ડો. દિનેશ વાય. તિવારી અને ટેકનીશીયન કે.ડી.પટેલને ડાયટ તરફથી અભિનંદન.....

  ડો. એમ.બી. પ્રજાપતિ
         પ્રાચાર્ય
                                            જિલ્‍લા શિક્ષણ અને તાલીમ ભવન
     અમદાવાદ-શહેર


પ્રાથમિક શાળાના શિક્ષણમા ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ


રોજીંદા જીવનમાં કોઈના કોઈ બહાને ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરતા આપણે ટેકનોલોજી વિશે આપણે ઘણું જાણીએ છીએ. સવારે પથારીમાંથી પગ ધરતી પર મુકીએ અને ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ શરૂ થાય. બેટરીથી ચાલતા ટુથબ્રસ, સેવિંગ રેઝર, ટી પ્રીપરેશન પોત થી રાત્રે મચ્છર ભગાડવા માટે ઉપયોગી મોસ્કીટો કીટ આમ દરેક ક્ષેત્રે ટેન્કોલોજીનો ઉપયોગ અનિવાર્ય બન્યો છે. રોજીંદા જીવનમાં જેમ ટેકનોલોજીનું સ્થાન છે તે રીતે શિક્ષણ ક્ષેત્રે પણ ટેકનોલોજીનું સ્થાન આગવું છે. પ્રાથમિક શિક્ષણ હવે માત્ર ચોક-બ્લેકબોર્ડ અને ડસ્ટર સુંધી સીમિત ન રહેતા ટેકનો-એડ યુક્ત બન્યું છે. બિન સરકારી શાળાઓ જુદી જુદી ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરી શિક્ષણ કાર્ય કરી રહ્યા છે, રાજ્યની શાળાઓ હવે સ્માર્ટ સ્કુલ બની રહી છે  આવા સમયે તમામ સુવિદ્યા આપણી શાળામાં હોવા છતાં જો આપણે એ સાધનોનો ઉપયોગ નહી કરીએ તો આપણા દ્વારા વિદ્યાર્થી ઘડતર માટે અન્યાય થયો માનવો. આ માર્ગદર્શિકામાં શાળામાં ઉપલબ્ધ ટેકનો-એડ ના પ્રાથમિક શિક્ષણ/વર્ગ શિક્ષણ માટે ઉપયોગ અંગે જરૂરી ચર્ચા કરેલ છે. આપણે જાણીએ છીએ કે કોઈ કૌશલ્ય માત્ર વાંચવાથી  હસ્તગત થતું નથી, જો એમ જ થતું હોત તો સાયકલ ચલાવવાની, તરવાની કળા શીખવતા પુસ્તકો બઝારમા ઉપલબ્ધ હોત. ટેકનોલોજીના ઉપયોગ અને ટેકનોસ્કીલ હસ્તગત કરવા માટે પણ સ્વ પ્રયત્ન, મિત્રો સાથે ચર્ચા અનિવાર્ય છે. આ માર્ગદર્શિકામાં પ્રાથમિક શાળામાં ઉપલબ્ધ તેમજ શિક્ષણ કાર્ય માટે ઉપયોગી વિવિધ ઉપકરણો, માધ્યમોના ઉપયોગ અંગે જરૂરી બાબતો આપેલ છે. માર્ગદર્શિકાનું અધ્યયન, તે મુજબ અનુંકાર્ય અને જરૂરી મિત્રો સાથે ચર્ચા ટેકનોલોજીથી આપને અને વિદ્યાર્થીઓને ઉપયોગી નીવડશે. વર્ગકાર્ય કે શાળામાં આપ ટેકનોલોજીના ઉપયોગ દરમિયાન કોઈ મુશ્કેલી અનુભવતા આપના ક્લસ્ટરના કો ઓર્ડીનેટર કે બ્લોક MISનો સંપર્ક કરવો.



શૈક્ષણિક ઉપકરણો
પ્રોજેકટરઃ-
પ્રાચીન સમયમાં વર્ગખંડ એટલે માત્ર કથન અને શ્રવણ એવો અર્થ થતો જેમાં કાળુ પાટિયું, ચોક અને પાઠયપુસ્‍તકનો સમાવેશ થતો હતો પણ હવે વૈવિધ્‍યપૂર્ણ ઇન્‍ટરેકિટવ બોર્ડનો ઉપયોગ થાય છે.
પ્રોજેકટરના પ્રકારઃ-
·         સ્‍લાઇડ પ્રોજેકટર
·         ફિલ્‍મસ્‍ટ્રીપ પ્રોજેકટર
·         ઓવરહેડ પ્રોજેકટર
·         એપિડાયોસ્‍કોપ
સ્‍લાઇડ પ્રોજેકટરઃ-
            સ્‍લાઇડ પ્રોજેકટર એ દ્શ્‍ય ઉપકરણ છે. એમાં રજૂ કરાયેલી વિગતો પડદા પર જોઇ શકાય છે. સ્‍લાઇટ એ ચિત્રવાળી ચોરસ અને લંબચોરસ પારદર્શક તકતી છે. સામાન્‍ય રીતે ૩’’×૩’’થી માંડીને ૧૦’’×૧૦’’ સુધીની પ્‍લેટસ, ચિત્ર,સ્‍લાઇડ, લખાણ વગેરે પડદા પર ઝીલી શકાય છે અને તેને રસપૂર્વક નિહાળી શકાય છે.
ફાયદાઃ-
·         વિધાર્થીઓની કલ્‍પના શકિતનો વિકાસ થાય છે.
·        પાઠયપુસ્‍તકનું જ્ઞાન મૂર્ત બને છે.
·        સંકલ્‍પનાઓ- વ્‍યાખ્‍યાઓ સ્‍પષ્‍ટ થાય છે.
·        રંગીન લખાણ અને ચિત્રો દ્વારા સંકલ્‍પના સ્‍પષ્‍ટ કરી શકાય છે.
·        વિજ્ઞાનમાં આકૃતિઓ દર્શાવવા આ સાધન ખૂબજ સફળ નીવડે છે.
·        સામાજિક વિજ્ઞાનમાં નકશા, આલેખ દર્શાવવા માટે આ સાધન  ઉપયોગી છે.
·
ફિલ્‍મસ્‍ટ્રીપ પ્રોજેકટરઃ-
કોઇ પણ વિષયના ક્રમિક રીતે પારદર્શક હોય તેવી પ્‍લાસ્‍ટીકની પટ્ટી પર લીધેલા ૮ થી ૧૦ કે વધુ ચિત્રોની હારમાળાને ફિલ્‍મસ્‍ટ્રીપ કહેવામાં આવે છે. આખા વર્ગમાં ફિલ્‍મસ્‍ટ્રીપમાં દોરાયેલા ચિત્રો પડદા પર મોટા સ્‍વરૂપે જોઇ શકાય છે શિક્ષક ઇચ્‍છે તો પોતાના હાથે પોતાની કુશળતા પ્રમાણે જાતેજ રંગીન કે બ્‍લેક એન્‍ડ વ્‍હાઇટ ફિલ્‍મસ્‍ટ્રીપ બનાવી શકે છે.

ફાયદાઃ-
·         શિક્ષક ઇચ્‍છે તે મુજબ અને વિધાર્થીને સમજ પડે ત્‍યાં સુધી
·         ક્રમિક ફિલ્‍મો બતાવી શકાય અને વિષયનું દ્ઢીકરણ કરી શકાય છે.
·         વર્ગવ્‍યવહાર જીવંત બને છે.
·         ઓછી મહેનત અને ઓછા ખર્ચે શિક્ષક જાતે ફિલ્‍મસ્‍ટ્રીપ તૈયાર કરીશકે છે.
·         વિધાર્થીઓની કલ્‍પનાશકિત વિકસે છે.
ઓવરહેડ પ્રોજેકટરઃ-
         ઓવરહેડ પ્રોજેકટર એ પ્રોજેટરનો જ એક ભાગ છે. જેનો ઉપયોગ કરતી વખતે શિક્ષક વર્ગની સામે ઉભો રહી શકે છે. જેનાથી ૧૦’’×૧૦’’ સુધીની કોઇ પણ માપની પારદર્શક વસ્‍તુઓ પ્રક્ષેપિત થઇ શકે છે. આનો ઉપયોગ સર્વપ્રથમ બીજા વિશ્‍વયુદ્ધ દરમિયાન સૈનિકોને તાલીમ આપવા માટે થયો હતો.
ફાયદાઃ-
·         આકૃતિ, રેખાંકન અને નકશા પ્રક્ષેપિત કરી શકાય છે.
·         અલગ ચોકકસ કાર્ય કરવાની જરૂર રહેતી નથી.
·         ઓવરહેડ પ્રોજેકટરનાં સંચાલન માટે અન્‍ય વ્‍યકિતની સહાય જરૂરી નથી.
·        શિક્ષક વર્ગની સન્‍મુખ હોય છે એટલે ચર્ચા કરવી સરળ બને છે.

એપિડાયોસ્‍કોપ
એપિડાયોસ્‍કોપ અપારદર્શક ચિત્રને પડદા પર પ્રક્ષેપિત કરે છે. આ પ્રકારના અપારદર્શક સાહિત્‍યનું પ્રક્ષેપિત કરવાની ક્ષમતા બીજા કોઇ પણ સાધનની નથી. આ વિશિષ્‍ટ ગુણને કારણે આ સાધનનું વિશેષ મહત્‍વ છે.

એપિડાયોસ્‍કોપની રચનાઃ-
એપિડાયોસ્‍કોપ એ ધાતુની એક પેટી જેવી રચના હોય છે જેના મુખ્‍ય ભાગોમાં બલ્‍બ, પરાવર્તક અરીસો, લેન્‍સ-૧, લેન્‍સ-ર સ્‍લાઇડ/ફિલ્‍મસ્‍ટ્રીપ મુકવાનું સ્‍ટેન્‍ડ વગેરે હોય છે. તેમાં પ૦૦ થી ૧૦૦૦ વોલ્‍ટનો બલ્‍બ વાપરવામાં આવે છે. બેઠકની નીચે હેન્‍ડલ જેવી રચના હોય છે. બેઠક પર પ્રક્ષેપિત કરવાની અપારદર્શક સામગ્રી મૂકવામાં આવે છે.

એપિડાયોસ્‍કોપની શિક્ષણ પ્રક્રિયામાં યોગદાન/ઉપયોગ
·         એપિડાયોસ્‍કોપએ અપારદર્શક સામગ્રી અને ફિલ્‍મસ્‍ટ્રીપ કે સ્‍લાઇડ જેવી પારદરર્શક સામગ્રીને પ્રક્ષેપિત કરવા માટે ઉપયોગી છે.
·         બાળકો માટે જરૂરી સંદર્ભ પુસ્‍તકો, મેગેઝીન, વર્તમાનપત્રો તેમજ અન્‍ય અપારદર્શક સામગ્રીને સીધે સીધી એપિડાયોસ્‍કોપની બેઠક પર મૂકીને રજૂ કરી શકાય છે.
·         નાના કદમાં રહેલી સામગ્રીને મોટા કદમાં રજૂ કરી શકાય છે.
·         મહાન વ્‍યકિતઓના હસ્‍તલિખિત લખાણ વિધાર્થીઓની રચનાઓ કે આકૃતિઓ દર્શાવી શકાય છે.
·         વર્ગમાં ચિત્ર, આકૃતિ કે ડાયાગ્રામને એનલાર્જ કરી શકાય છે.
·         નાની ઘન અપારદર્શક વસ્‍તુઓ દર્શાવવાના ઉપયોગમાં લઇ શકાય                છે.

ટેપરેકોર્ડરઃ-
પ્રાચીન સમયમાં ગુજરાતી જેવા વિષયમાં કવિતા મૌખિક ભણાવવામાં આવતી પરંતુ આમાં શિક્ષકોની મર્યાદાને કારણે બાળકોને આમાં રૂચિ લાગતી ન હતી. પરંતુ જો કવિતાને રાગ, લય, તાલ અને સંગીતના સાધનો સાથે સંભળાવવામાં આવે તો બાળકોને કઇંક અલગજ અનૂભૂતિ થશે. સામાન્‍ય રીતે શિક્ષક આ સાધનોનો ઉપયોગ વર્ગખંડમાં કરી શકે છે.
ફાયદાઃ-
·         એક જ કેસેટ ઘણા લાંબા સમય સુધી ઉપયોગમાં લઇ શકાય છે.
·         શાળામાં સાંસ્‍કૃતિક કાર્યક્રમમાં ખૂબજ ઉયોગી બને છે.
·         ભૂતકાળમાં રેકોર્ડ થયેલા સારા વકતવ્‍ય(સ્‍પીચ)ને બાળકો સમક્ષ રજૂ કરી પ્રેરણા પૂરી પાડી શકાય છે.
·         બાળક પોતાની સ્‍પીચ રેકોર્ડ કરીને ઉચ્‍ચારણ અંગેની જાણ કરી શકાય છે.
·        દ્ઢીકરણ અને પુનરાવર્તનનો અવકાશ રહે છે. સરળતાથી અને ઓછા ખર્ચે વસાવી શકાય છે.



ટેલીવીઝનઃ-
વિશ્‍વના લગભગ બધા જ દેશોમાં શિક્ષણના એક અસરકારક સાધન તરીકે ટેલીવિઝનની ઉપયોગિતાને માન્‍યતા મળેલી જોવા મળે છે. શિક્ષણમાં તેનો વ્‍યાપક ઉપયોગ કરીને અધ્‍યેતા પક્ષે અસરકારકતા જોવા મળે છે. આ એવું દ્શ્‍યશ્રાવ્‍ય ઉપકરણ છે જેના દ્વારા બાળકમાં અનુભવ અને જ્ઞાન મેળવવની ક્ષમતા વિકસે છે.

ફાયદા
·         આ ઉપકરણ વડે વર્ગને જીવંત રાખી શકાય છે.
·         આ આ ઉપકરણ દ્વારા GIET  અને BISAG દ્વારા પાઠ નિદર્શન અને શૈક્ષણિક પ્રવુત્તિઓનું સમયાંતરે પ્રદર્શન બતાવી શકાય છે.
·         ભણતર આનંદમય, પ્રવૃત્તિમય અને ભાર વગરનું બને છે.
·         શિક્ષણની યાત્રા આનંદની યાત્ર બને છે.
·         સામાજિક વિજ્ઞાન જેવા વિષયમાં ઐતિહાસિક સ્‍થળોનું નિદર્શન વર્ગખંડમાં બેઠા- બેઠા કરી શકે છે.
·         વર્ગશિક્ષણ કરતાં ટેલિવિઝન શિક્ષણ હેઠળના વિધાર્થીઓ વધુ પ્રસન્‍ન, પ્રફુલ્‍લ રહી શિક્ષણ મેળવે છે. જે ચિરદાયી નીવડે છે.
·         આમ ટેલીવિઝન શિક્ષણની ફળશ્રુતિ પ્રણાલીગત શિક્ષણ કરતાં વધુ ફળદાયી નીવડી શકે છે.

મોબાઇલઃ-
આજના યુગને મોબાઇલ યુગ કહીએ તો પણ ખોટું નથી. મોબાઇલ એ એક ઇલેકટ્રોનિક ઉપકરણ છે જે દરેક જગ્‍યાએ સરળતાથી ઉપલબ્‍ધ હોય છે.

”No one Can live without Mobile”

આજના શૈક્ષણિક વાતાવરણમાં મોબાઇલ ડિવાઇસએ બાધારૂપ નીવડે છે પરંતુ જો તેનો યોગ્‍ય અને શિસ્‍તપૂર્વક ઉપયોગ કરવામાં આવે તો શિક્ષણકાર્યનું એક શૈક્ષણિક ઉપકરણ બની શકે છે.





મોબાઇલનો શિક્ષણમાં ઉપયોગઃ-
·         મોબાઇલના ઉપયોગ દ્વારા જોડકણા, બાળગીત, કવિતા, પ્રાર્થના વગેરે બાળકો સમક્ષ રજૂ કરી શકાય છે.
·         મોબાઇલમાં રેકોર્ડિંગ સુવિધા હોવાથી શિક્ષક તેનો વર્ગમાં યોગ્‍ય વિષય અંતર્ગત ઉપયોગ કી શકે છે.
·         સામાજિક વિજ્ઞાન જેવા વિષયમાં શિક્ષક સમયરેખા, વૈશ્‍વીક સમયની માહિતી વર્ગ સમક્ષ મોબાઇલ દ્વારા રજૂ કરી શકાય છે.
·         મોબાઇલના ઉપયોગ દ્વારા શાળામાં સાંસ્‍કૃતિક કાર્યક્રમો, વર્ગના કાર્યક્રમો, પ્રવાસ પર્યટન કે જરૂર જણાય ત્‍યાં ફોટોગ્રાફસ, વિડીઓ રેકોર્ડિંગ કરી શકાય છે.
·         મેમરી કાર્ડ એ મોબાઇલમાં વપરાતું Storage Device છે જેની સંગ્રહ ક્ષમતા 16GB સુધીની છે.
પેન ડ્રાઇવ
માહિતીને સંગ્રહ કરવા અને એક કોમ્‍પ્‍યુટરમાંથી અન્‍ય કોમ્‍પ્‍યુટરમાં માહિતી આપ-લે કરવા વપરાતું સરળ સાધન એટલે પેન ડ્રાઇવ.
પેન ડ્રાઇવની રચના પેન જેવી છે. જે આપણા પોકેટમાં સરળતાથી રાખી શકાય છે. પેન ડ્રાઇવ એ સ્‍ટોરેજ ડિવાઇસ છે જેમાં સરળતાથી માહિતીનો સંગ્રહ કરી શકાય છે. હાલ બજારમાં પેન ડ્રાઇવ 4GB,8GB,16GB,32GB ની ઉપલબ્‍ધ છે.
પેન ડ્રાઇવની શોધ- તોશીબા કંપની(જાપાન)
જેમાં પેન ડ્રાઇવનો ઉપયોગ શિક્ષક અનેક રીતે કરી શકે છે. પેન ડ્રાઇવ ઉપયોગમાં લેતી વખતે વાયરસની આપ-લે ન થાય તેની ખાસ કાળજી રાખવી.

પેન ડ્રાઇવનો શાળામાં ઉપયોગઃ-
·         પેન ડ્રાઇવનો ઉપયોગ માહિતીનો સંગ્રહ કરવા માટે વાપરી શકાય.
·         પેન ડ્રાઇવમાં ઇન્‍ટરનેટ પરથી ડાઉનલોડ કરેલી ચિત્રો, Video Clips, Audio Clips વગેરે જેવી માહિતી વર્ગખંડમાં રજૂ કરીને તેમના જ્ઞાનને અપડેટ કરી શકાય છે. માત્ર પુસ્‍તકિયું જ્ઞાન સિમિત ન બની શકાય છે.
·         પેન ડ્રાઇવમાં શાળાના સાંસ્‍કુતિક કાર્યક્રમનો, ફોટોગ્રાફસ, વિડિયો રેકોર્ડિંગ વગેરે સંગ્રહ કરીને ભવિષ્‍યમાં બીજા વિધાર્થીઓ સમક્ષ નિદર્શન કરી શકાય છે.
·        પેન ડ્રાઇવનો ઉપયોગ સીડી, ડીવીડી કરતાં સરળ રીતે થઇ શકે છે.

You tube downloader
You tube downloader એક પ્રકારની Application છે જેના દ્વારા You tube પરના દરેક વિડિયોને કોઇ પણ ફોર્મેટ(3GP, MP3,MP-4,WMP FLV) ડ) ડાઉનલોડ કરી શકો છો.
ઇન્‍ટરનેટ પરથી Video downloaderને અનુલક્ષીને અનેક Application ઉપલબ્‍ધ છે. દા.ત. keepvide, vdowloader

CD/DVD:-
આજના ટેકનોલોજીના યુગમાં માહિતીનો સંગ્રહ કરવો જરૂરી બની ગયો છે ત્‍યારે શિક્ષણમાં પણ માહિતીનો સંગ્રહ કરવા CD/DVD જેવા ઉપકરણો અનિવાર્ય બની ગયા છે. જેનો ઉપયોગ વર્ગમાં યોગ્‍ય સમયે ચોકકસ હેતુ સિધ્‍ધ કરવા વપરાય છે.
CD:- COMPACT DISK

DVD:- DIGITAL VERSATILE DISK
CD/DVDનો શિક્ષણમાં ઉપયોગઃ- 
·         CDનો ઉપયોગ માહિતીનો સંગ્રહ કરવા થાય છે.
·         CDની માહિતી ફકત વાંચી શકાય પણ તેના પર ફરી લખી ન શકાય.
·         CDનો ઉપયોગ રમતો, ચલચિત્રો, એનિમેશન વગેરેના પ્રકાશનમાં પણ કરી શકાય.
·         CDની સંગ્રહ ક્ષમતા 700GB ની હોય છે.
·         CDની ઉપર આખા જ્ઞાનકોષને સંગ્રહ કરી શકાય છે.
·         જયારે DVDનો ઉપયોગ CDની જેમજ ઉપર જણાવ્‍યા પ્રમાણે થાય છે. પરંતુ તેની સંગ્રહ ક્ષમતા ઘણી ઉંચી છે.
·         DVDની સંગ્રહ ક્ષમતા 4.7GB હોય છે.
·         CD અને DVD બીજા ઉપકરણ કરતા સસ્‍તુ અને સરળતાથી હેરફાર કરી શકાય તેવું સાધન છે.
પ્રિન્‍ટરઃ-
સામાન્‍ય રીતે કોમ્‍પ્‍યુટરમાં માહિતીને feed કરીએ છીએ અને તેને છાપવા ઇચ્‍છીએ છીએ. માહિતીને છાપવા કે પ્રિન્‍ટ કરવા માટે કોમ્‍પ્‍યુટર સાથે જોડાયેલા એકમને પ્રિન્‍ટર કહે છે. હાલમાં વિવિધ પ્રકારના પ્રિન્‍ટરર્સ બજારમાં ઉપલબ્‍ધ છે. થોડા સમય પહેલા બ્‍લેક એન્‍ડ વ્‍હાઇટ પ્રિન્‍ટરર્સ હતા જયારે હાલમાં કલરીંગ પ્રિન્‍ટરર્સ ઉપલબ્‍ધ છે.જેવા કે લેસર પ્રિન્‍ટર, ઇન્‍કજેટ પ્રિન્‍ટર, ડોટ મેટરીક્ષ પ્રિન્‍ટર, લાઇન પ્રિનટર વગેરેનો સમાવેશ કરી શકાય છે. હાલ લેસર પ્રિન્‍ટર વધારે ઉપયોગી બને છે.

સ્‍કેનરઃ-
સ્‍કેનર એ ઇનપુટ સાધનોમાંનું એક ઇનપુટ સાધન છે. સ્‍કેનરનો ઉપયોગ કોઇપણ નાની માહિતીને સ્‍કેન કરી પડદા પર Magnify કરી પડલા પર પ્રદર્શીત કરી શકાય છે.
આધુનિક સ્‍કેનર પ્રત્‍યેક ચોરસ ઇંચે 4800 ટપકાને જુદા-જુદા ડિજિટમાં ફેરવે છે. સંશોધકોએ હેન્‍ડ સ્‍કેનર પણ ઉપલબ્‍ધ કરાવી દીધા છે.
 
E-Mail
Internet નો લોકો ઉપયોગ સૌથી વધારે ઉપયોગ E-Mail કરવા માટે કરે છે.
E-Mail એટલે Electronic Mail
E-Mailના ઉપયોગથી સંદેશાની આપ-લે કરી શકાય છે. આ સંદેશા અત્‍યંત ઝડપી પહોંચી જાય છે. અને સંદેશો પહોચ્‍યો તેના સમાચાર પણ તરત જ આપણને મળી જાય છે.
અત્‍યારે મોટા ભાગની સાઇટ E-Mail સર્વિસ મફત પૂરી પાડે છે.
E-Mail દ્વારા લખાણ ઉપરાંત ચિત્ર અને voice પણ મોકલી શકાય છે. voice મોકલો ત્‍યારે તેને voice mail કહેવામાં આવે છે.
E-Mail ની સગવડ મેળવવા મેળવવા માટે કોઇ ચોકકસ સાઇટ પર E-Mail  Account ખોલાવવુ જરૂરી છે.
E-Mail  Account ખોલાવવા માટે g-mail,yahoo,hotmail જેવી સાઇટ પ્રચલિત છે.
ત્‍યાર બાદ નવું E-Mail એકાઉન્‍ટ ખોલાવવા માટેનું એક ફોર્મ online જ ભરવાનું છે. આવો આપણે જાણીએ કે E-Mail  Account કેવી રીતે ખોલાય.
E-Mail Account ખોલવું:-
·         સૌપ્રથમ Internet પર કનેકટ થાઓ.
·         ત્‍યાર બાદ Internet Explorer પર ડબલ કલીક કરો.
·         નવી ખૂલતી સ્‍ક્રી પર Address bar માં તમે સાઇટનું નામ લખો.
    દા.ત. www.hotmail.com
            www.yahoo.com
            www.redifmail.com વગેરેમાંથી કોઇ એક.
·         તમે જે સાઇટનું નામ આપ્‍યું હશે તેનું HOME PAGE ખૂલશે. આ પેઇજ પર
     new user!  Sign up now! તેની પર કલીક કરો.
·         હવે એક રજીસ્‍ટ્રેશન ફોર્મ આવશે તે ફોર્મ પુરેપુરૂ ભરી દો.
·         ફોર્મ ભરી લીધા બાદ નીચે summit પર કલીક કરો.
·         આમ તમે પસંદ કરેલી સાઇટ પર તમારૂ account બની ગયું.
·         હવે તમે પસંદ કરેલ user id અને  password યાદ રાખો. તથા તમારી
    નોટબુકમાં નોંધી લો.
·         તમારે જયારે પણ E-Mail કરવો હોય ત્‍યારે તમે Internet Explorer પર
     કબલ કલીક કરો. ખુલતા સ્‍ક્રીન પર તમારી સાઇટનું Address લખો.
·         સાઇટ ખુલી જાય એટલે sign name અથવા તો ID લખેલ હોય તે ખાનામાં
    તમારૂ ID લખો અને password ના ખાનામાં તમારો password લખો.
·         ત્‍યાર બાદ Enter આપો અથવા sign in પર કબલ કલીક કરો.
·         આમ કરતા તમે તમારી સાઇટના તમારા એકાઉન્‍ટમાં પ્રવેશ મેળવી શકશો.
·         તમારા Accountમાં તમારા પર જે Mail આવ્‍યા હશે તેની યાદી આપેલી
    હશે.
·         લાલ તીરની નિશાની વાળા E-mail નવા અથવા તો વાંચ્‍યાં વગરના છે
·         તમે તમારા E-mail વાંચી લો.
·         તમારે જે E-mail દૂર કરવા હોય તેની સામે આપેલા ચેકબોકસમાં કલીક
    કરો. Delete પર કલીક કરો. આમ દૂર કરવા માટે પસંદ કરેલા E-mail દૂર
    થશે.
E-mail કેવી રીતે કરશો?
·         તમારા Accountમાં પ્રવેશ કરો.
·         ત્‍યારબાદ compose પર કલીક કરો.
·         આથી એક નવો વિન્‍ડો ખુલેલો જોવા મળશે.
·         નવા વિન્‍ડોમાં TO લખેલું છે તે ખાનામાં તમારે જેને E-mail મોકલવો છે
·         તેનું E-mail Address લખો.
·         દા.ત. shrinatan@rediffmail.com
·         cc અને Bcc નો ઉપયોગ તમે એક કરતાં વધું વ્‍યકિતને સમાન E-mail મોકલવા કરી શકો છો. જરૂર જણાય તો તે ખાનામાં અન્‍ય E-mail Address લખો અથવા ખાલી રહેવા દો.
·         subjectના ખાનામાં તમે તમારા E-mailનો subject લખો.
·         ઉપરોકત એડ્રેસના મુદ્દાઓની નીચે આપેલ બોકસમાં તમે તમારો મેસેજ ટાઇપ કરો.
·         હવે તમે લખેલા સંદશા બોક્ષની ઉપર અને નીચે બને બાજુ send લખેલ છે તેમાંથી ગમે તે એક જગ્‍યાએ કલીક કરો.
·         માત્ર ચાર પાંચ સેકન્‍ડમાં તમારો E-mail તમે જણાવેલ સ્‍થળે પહોંચી જશે. અને તે મેલ સરનામે પહોંચ્‍યો છે તેના સમાચાર પણ તમારી સામે આવી જશે.
·         તમે કોઇ પણ ચિત્ર તેમજ તેની સાથેનું લખાણ કે voiceનો સંદેશો E-mail દ્વારા મોકલવા માંગતા હોય તો તે સંદેશો પહેલાં MS-WORD કે અન્‍ય પ્રોગ્રામમાં લખી લો. ત્‍યારબાદ તેને save કરો. તમે કયા નામ નીચે, કયા ફોલ્‍ડરમાં, કઇ ડ્રાઇવ પર સેવ કરેલ છે તે યાદ રાખો.
·         દા.ત. pankajsciencepicture લખેલ છે, તો આ તમારી ફાઇલનો path થયો. જેમાં ડ્રાઇવ, pankaj નામનું ફોલ્‍ડર અને sciencepicture નામની ફાઇલ છે.
·         હવે તમે તમારૂ E-mail Account ઇન્‍ટરનેટ પર ખોલો. ત્‍યારબાદ જે સ્‍ક્રન ખૂલે તેમાં પ્રથમ ખાનામાં તમારી ફાઇલનો path લખો.
·         ત્‍યારબાદ Attach to massage પર કલીક કરો. અને અંતે Done પર કલીક કરો. આમ કરતાં તમારી ફાઇલ તમે આપેલ E-mail એડ્રેસ પર પહોંચી જશે.

DRAFT:-
·         ડ્રાફટ મેઇલ એટલે જયારે E-mail કરતી વખતે E-mail ને સેવ કરવામાં આવે ત્‍યારે તે ડ્રાફટ મેઇલ બને છે.

SPAM MAIL:-
જયારે એક વ્‍યકિત અથવા કંપની બીજી વ્‍યકિતને બિનજરૂરી E-mail  મોકલે છે તેને spamming કહે છે.
સ્‍પામીંગની મદદથી મોકલવામાં આવતાં E-mail ને spam mail કહે છે. જે વ્‍યકિત કે કંપની બિનજરૂરી E-mail(spam) મોકલે છે તેને spammer કહે છે.
સ્‍પામ મેઇલને મુખ્‍યત્‍વે મોકલવાનો ઉદે્શ ઘણીબધી વ્‍યકિત એક સાથે કંપનીની પ્રોડકટ જોઇ શકે અને જાહેરાત કે પ્રલોભન જોઇ વસ્‍તુ ખરીદી શકે અથવા પ્રોડકટની સર્વિસ માટે રજીસ્‍ટ્રેશન કરી શકે.
કોઈને મેઈલ કરતા સમયે subjectમા મેઇલનો વિષય કે સંદર્ભ લખવો નહીતર મેઈલ સ્પામ થવાની પૂરી સંભાવના રહે છે.

Internet
ઇ.સ. 1969માં અમેરિકામાં ડિપાર્ટમેન્‍ટ ઓફ ડિફેન્‍સએ નેટવર્ક શરૂ કર્યુ અને તે ARPNET(ADVANCED RESEARCH PROJECTS ADMINISTRATION NETWORK) તરીકે ઓળખાયું. તેની શરૂઆતમાં એક કમ્‍પ્‍યટર કેલીફોરર્નિયા અને બાકીના ત્રણ Uthaમાં હતાં તેમાં સોફટવેર અને હાર્ડવેર ડિવાઇલ શેર થતા હતા. ત્‍યાની મિલિટરીએ યુનિવર્સિટીને નેટવર્ક સાથે જોડવાની રજા આપી અને જેના કારણે વિધાર્થીને જોડીને તેને લગતાં સોફટવેર ડેવલપ કરી શકે અને આમ ઇન્‍ટરનેટનો જન્‍મ થયો કે હાલની સદીનું એક અગત્‍યનું અંગ બની ગયું છે.
ઇન્‍ટરનેટ એટલે શું?
ઇન્‍ટરનેટ એ Inter-Inter connected અને Net-Network એ બે શબ્‍દોના સંયોજનથી બનેલ શબ્‍દ છે. આમ ઇન્‍ટરનેટ એટલે ઇન્‍ટર કનેકટ નેટવર્ક.
Internet- Network of networks

નેટવર્કઃ-
બે અથવા બે કરયાં વધું Computerનું એવું જોડાણ કે જેમાં દરેક Computer એકબીજા સાથે માહિતીની આપલે કરી શકે અને તેને Computer Network કહી શકાય.
નેટવર્કના પ્રકારઃ-
LAN (LOCAL AREA NETWORK):- એકજ મકાન કે એકજ સંકુલમાં આવેલ Computerને જોડતું એવુ Network જેની માલિકી અને સંચાલન કોઇ એક વ્‍યકિત કે સંસ્‍થા દ્વારા થાય.
દા.ત. શાળામાં Computer Labના Computerનું જોડાણ WAN(WIDE AREA NETWORK):-
વાઇડ એરીયા નેટવર્ક એટલે જુદા જુદા સંકુલમાં આવેલા Computerને જોડતું Network.
દા.ત. બેંક,LIC, રેલ્‍વે રીજર્વેશન મોટી Main Officeનું sub office સાથેનું જોડાણ.

WANના પ્રકારઃ-
Internet

Entranet

આ ઉપરાંત બીજા અન્‍ય નેટવર્ક અર્થાત એક કમ્‍પ્‍યુટર સાથે અન્‍ય કમ્‍પ્‍યુટરનું જોડાણ માટે અહી જણાવેલ પદ્ધતિ ઉપયોગમાં લેવાય છે.

(A)    Wireless Local Area Network

(B)     Metropolitan Area Network

(C)     Storage Area Network

(D)    System Area Network

ઇન્‍ટરનેટ માટે જરૂરી એવા સાધનોઃ-
(૧) કોમ્‍પ્‍યુટર
(ર) મોડેમ
(૩) ટેલીફોન
(૪) ISDN(Intrarated Services Digital Network)

ઇન્‍ટરનેટ પર મળતી શૈક્ષણિક માહિતીઃ-
ઇન્‍ટરનેટ પર જુદી જુદી શૈક્ષણિક પ્રકારની સાઇટ રહેલ હોય છે.Multi User site પરથી શૈક્ષણિક, રમતગમત, બિઝનેસ, સમાચાર, મનોરંજન વગેરેની માહિતીનો સમાવેશ થાય છે.
અમુક શૈક્ષણિક સાઇટ પરથી શૈક્ષણિક માહિતી, વ્‍યકિત વિશેષ, વસ્‍તુનો ઇતિહાસ, શૈક્ષણિક સંસ્‍થાઓ, શૈક્ષણિક કોર્સ, પધ્‍ધતિ વગેરે વિષે વિસ્‍તૃત માહિતી આંગળીના ટેરવે મેળવી શકાય છે.
ઇન્‍ટરનેટનો એક અગત્‍યનો ઉપયોગ તેમની સાથે જોડાયેલ દુનિયાની લાઇબ્રેરીઓ છે. જેના દ્વારા તમે દુનિયાની કોઇપણ લાઇબ્રેરી સાથે ઇન્‍ટરનેટથી જોડાણ કરી શકો છો અને તેની પ્રિન્‍ટ કરી શકો છો. (આવી લાઇબ્રેરીઓમાંથી માહિતીઓ આદાન પ્રદાન કરવા અમુક રકમ ચૂકવવું પડે છે.
ઇન્‍ટરનેટની મદદથી Educational Softwareની યાદી તેમની કિંમત તેના ડિલરના નામ સાથે ઉપરાંત E-Commerceની સાઇટ દ્વારા તમે તે ખરીદી શકો કે ઓર્ડર આપી શકો.

Chat

Chatting દ્વારા એક વ્‍યકિત દુનિયાના કોઇપણ ખૂણાના બીજા વ્‍યકિત સાથે સંદેશાની આપ-લે કરી શકે છે.
આંતરરાષ્‍ટ્રીય કોલની સરખામણીમાં Chatting ઘણું સસ્‍તુ પડે છે.જયારે Chatting માટે બ્રાઉઝર ખોલો છો ત્‍યારે તેની વિન્‍ડોમાં એક બાજુ જે વ્‍યકિત રૂમમાં હોય એટલે જોડાયેલી હોય તેવી વ્‍યકિતના નામનું લિસ્‍ટ જોવા મળે છે.બાજુની સ્‍કીનમાં એક વ્‍યકિત બીજી વ્‍યકિતને સંબોધીને જે મેસેજ મોકલે છે તે જોવા મળે છે.
ધારો કે A વ્‍યકિત B વ્‍યકિતને મેસેજ કે સંદેશો મોકલવા માંગતી હોય તો અહીં બંને વ્‍યકિત ઇન્‍ટરનેટ પર હોવી જોઇએ ઝયાં વ્‍યકિતના નામનું લિસ્‍ટ જોવા મળે છે.
ત્‍યાં જે તે નામ ઉપર ડબલ કિલક કરવાથી એક વિન્‍ડો ઓપન જોવા મળે છે તેમાં જે સંદેશો લખવો હોય તે લખીને આપવા. તે સંદેશો જે તે વ્‍યકિતના Computer ઉપર લાલ અક્ષરમાં જોવા મળે છે. પરંતુ જો વ્‍યકિતનું નામ સિલેકટ કર્યા વગર સંદેશો મોકલવામાં આવે તો તે સંદેશો જેટલી પણ વ્‍યકિત જોડાયેલી હશે તેટલી બધીજ વ્‍યકિતના Computer ઉપર જોવા મળશે.
કોઇ લાગણી દર્શાવતો મેસેજ મોકલવો હોય તો જ વેબસાઇટ ઉપરથી Chatting કરતાં હોય ત્‍યાં ઇમેજ બટન જોવા મળે છે. તેમાં Thank you, Sorry, Happy જેવી લાગણીઓ દર્શાવતી ઇમેજ જોવા મળશે. મેસેજ બોકસમાં ઇમેજનું નામ લખી ok આપતા લાગણી એટલે કે ઇમેજ દર્શાવી મોકલી શકાય છે.ઇન્‍ટરનેટ ઉપર Chatting માટેની નીચેની જાણીતી વેબસાઇટ સવલત આપે છે.






આ સિવાય ઘણી બધી વેબસાઇટો છે જે Chattingની સવલત પૂરી પાડે છે.

Live Chat- Video Conference
અગાઉ આપણે Chatની ચર્ચા કરી પરંતુ અહીં આપણે એકબીજીનો ચેહેરો જોઇ શકતા નથી તો તેના માટે Live Chat અને Video Conference ઉપયોગમાં લઇ શકાય.
વિડિયો કોન્‍ફરન્‍સનો ઉપયોગ શ્રાવ્‍ય, વિડિયો શ્રાવ્‍ય તેમજ કોમ્‍પ્‍યુટર ડેટા માટે થઇ શકે છે. કોમ્‍પ્‍યુટર વિડિયો કોન્‍ફરન્‍સ તેનો ઉપયોગ કરનાઓને એકબીજા સાથે માહિતીની આપ-લે કરવાની સગવડ પૂરી પાડે છે.
આપણે ટી.વી. ઉપર વિડિયો કોન્‍ફરન્‍સનો કાર્યક્રમ જોઇએ છીએ તેમાં કોઇ એક સ્‍થળે કે છેડે વિષયનો તજજ્ઞ કે નિષ્‍ણાત હોય છે તેનું સંચાલન કરનાર વ્‍યકિત હોય છે, નિષ્‍ણાતો જે ચર્ચા કરે છે ,વિચારો રજૂ કરે છે તે સંબંધી બીજા કોઇ સ્‍થળે રહેતી એકત્રિત થથેલી વ્‍યકિત કે જૂથ મનમાં ઉદભવેલા પ્રશ્‍નો કે સમસ્‍યાઓ રજૂ કરી તજજ્ઞ પાસે માર્ગદર્શન, સમાધાન મેળવે છે.
શિક્ષણક્ષેત્રમાં આ પ્રવિધિના ઉપયોગનો નવવિચાર આવકાર્ય બન્‍યો છે. કોઇ એક સ્‍થળે શૈક્ષણિક પાઠોનું વાર્તાલાપ કે ચર્ચાનું આયોજન કરવામાં આવે છે. બીજા છેડે શિક્ષકો કે વિધાર્થીઓ સમૂહ હોય છે. તેઓ નિદર્શન નિહાળે છે અને જે પ્રશ્‍નો ઉદભવે તે અંગે સમાધાન મેળવે છે.
વિડિયો કોન્‍ફરન્‍સ કે લાઇવ ચેટ માટે હેડફોન, માઇક્રફોન, સ્‍પીકર, વિડિયો કેમેરાની જરૂર પડે છે.Computer ઉપર ડિવાઇસ એટેચ કરવામાં આવે છે.
ત્‍યારબાદ windows ઓપન કરવામાં આવે છે.ઇન્‍ટરનેટ ઉપર કનેકશન થયા પછી જે તે વેબસાઇટ દ્વારા સામેની વ્‍યકિતના Computer એકબીજાને જોઇ શકે છે.
ત્‍યાર બાદ માઇક્રોફોન- હેડફોનની સવલતથી લાઇવ વાતચીત કરી શકાય છે. ઇન્‍ટરનેટ ઉપર paltalk.com, ivist, yahoo.com, net to phone જેવી વેબસાઇટ પરથી સવલત મળે છે.
સરળતાથી મોબાઈલ પરથી ચેટિંગ કરવા માટે અત્યારે Whats app, facebook messenger, viber, skype વિગેરે ઉપલબ્ધ છે. મોબાઈલમા ઈન્ટરનેટ ઉપલબ્ધ હોવાથી આ બધા ચેટ એપ્સ દ્વારા સરળતાથી ફોટોગ્રાફ્સ, વિડીયોક્લિપ્સ, વોઇસ કે સંદેશાની આપ-લે સરળતાથી કરી શકાય છે.

અગત્‍યની વેબસાઇટ
amazone.com(પુસ્‍તકો વિષેની માહિતી)
khel.com(ભારતની રમતગમત અંગેની માહિતી)
cnn.com(online સમાચાર ચેનલ)
pugmarks.com(હિન્‍દી ગીતો માટે)
want zlearn.com(online educationની માહિતી)
Ncte-in.org
Cookinkclub.com
Freerice.com(અંગ્રેજી શીખવા માટે)

SEARCH ENGINE
Search Engine શબ્‍દ સુચના મેળવાવા માટેની વિધિઓ માટે પ્રચલિત છે. Search Engine એક વેબસાઇટ છે. જેનો ઉપયોગ www(world wide wab) પર માહિતી મેળવવા થવા જોવા માટે કરવામાં આવે છે. Search Engineએ શબ્‍દોનો ઉપયોગ કરે છે. જે ઉપયોગકર્તા દ્વારા કિ-બોર્ડ દ્વારા ઇનપુટ કરવામાં આવે છે.
સામાન્‍યતઃ Search Engineનું કામ એક સ્‍પાઇડર(spider)ને મોકલવાનું હોય છે. જે સંભવ દસ્‍તાવેજોને વાંચવાનું કામ કરે છે. એક બીજો પ્રોગ્રામ છે. ઇન્‍ડેક્ષ(Index), જેનું કામ દસ્‍તાવેજોને વાંચી સમાવાયેલા શબ્‍દો પરથી ઇન્‍ડેકસર(Indexar)નું નિર્માણ કરે છે. Search Engine  આ માટે અલગોરિધમના ઉપયોગથી ઇન્‍ડેકસનું નિર્માણ કરે છે.

Search Engine ના ઘટકોઃ-
Search Engine ના ઘટકો નીચે મુજબ છે.
(૧) SPIDER(સ્‍પાઇડર):- સ્‍પાઇડર એક રોબોટિક પ્રોગ્રામ છે. જે વેબપેજને ડાઉનલોડ કરે છે. અને આ પેજના કોડને જુવે છે. સ્‍પાઇડર પાસે જોવા માટે કોઇ ઘટક હોતો નથી. તેથી વેબપેજ પર માઉસની જમણી કલીક કરી view source પર જઇએ છીએ જે આ કોડ એ જ થઇ જાય છે. જેને સ્‍પાઇડર જોઇ શકે છે.

(ર) CRAWLER(ક્રાલર):- સ્‍પાઇડરના પાનાનુ ડાઉનલોડ થતી વખતે આ ક્રોલર ગોળ ફરે છે. જે તરત જ પેજ પર મળતી link પર પહોંચી જાય છે.
(૩) INDEXER(ઇન્‍ડેકસર):- ઇન્‍ડેકસરનું કામ વેબસાઇટનાં વિભિન્‍ન ડાઉનલોડ કરેલ પેજનું વિચ્‍છેદન કરવાનું છે.

(૪)DATABASE(ડાટાબેઝ):- આ એક ડાઉનલોડ કરેલ પાના અને કાર્યરત પાનાનું ગોદામ છે.
SEARCH ENGINEનું પરિણામ પેજઃ- આ એ પેજ છે જેના પર સર્ચ કરેલું પરિણામ જોઇ શકાય છે. અને અહી શબ્‍દો પ્રમાણે નકકી થાય છે કે કયુ પેજ હોમપેજનાં સર્ચ બોકસમાં ઇનપુટ Query થી સમાનતા ધરાવે છે.

કેટલાંક પ્રચલિત SEARCH ENGINE:-

·         EXCITE(એકસાઇટ):- આ એક વલ્ડ વાઇડ વેબ SEARCH ENGINE છે. જેને EXCITE(એકસાઇટ) દ્વાર વિકસીત કરી શકાય કરવામાં આવે છે. આ લગભગ પ૦ મિલિયન વેબ પેજનું પૂર્ણ TEXT ઇન્‍ડેકસની સુવિધા આપે છે. આ ઉપરાંત એકસાઇટની સુવિધા આપે છે. આ ઉપરાંત એકસાઇટ એની પાસે ઉપલબ્‍ધ ૬૦૦૦૦ સાઇટને સર્ચ કરવામાં સક્ષમ છે.
·         અલ્‍ટાવિસ્‍તા (ALTA VISTA):- આ એક પ્રચલિતSEARCH ENGINE છે. જેનો વેબ પર ડેટર બેઝ વધારે છે. તથા આમાં લગભગ ૧૪૦ મિલિયન વેબપેજની ઇન્‍ડેકસ થઇ ગઇ છે. તેનું URL છે. http:/altavista.com/ ૧૯૯૮ સુધી આ SEARCH ENGINE yahooને સર્ચ સુવિધા આપતું અતું. અલ્‍ટાવિસ્‍તા બધાં શબ્‍દો એક વેબપેજ પર ઇન્‍ડેકસ કરે છે. તથા નવા પેજ જાતે જ એના ડેટાબેઝમાં થોડા દિવસોમાં જોડાઇ જાય છે. આમાં આપણે ફકત વેબસાઇટનું મુખ્‍ય પેજ જ સબમીટ કરવાનું રહે છે.અલ્‍ટાવિસ્‍તા સ્‍પાઇડર દાખલ કરેલ વેબસાઇટને નમૂના પેજનું પ્રતિનિધિત્‍વ કરવાવાળા ઇન્‍ડેકસ નિર્માણ કરે છે.

Yahoo(યાહુ)
(YET ANOTHER HIERARCHICAL OFFICIOUS ORCLE)
યેટ અનદર હિરાકિકલ અફિસિયસ ઓરેકલ
Yahoo એક word wide web ડીરેકટરી છે. જેની શરૂઆત ડેવિડ ફિલો અને જેરીંયેંગ એ સ્‍ટેનફોર્ડ યુનિવસિટીમાં કરી હતી. એકણે ૧૯૯૬માં વેબ પેજની કમ્‍પ્‍લાઇલીંગ અને કેટેગરાઇઝિંગ કર્યુ હતુ. ૧૯૯૬ સુધી આ પ્રચલિત વેબસાઇટ બની હતી અને આ બહુ જ મહત્‍વપૂર્ણ હતી.
Google (ગૂગલ):-
કહેવાય છે કે કોઇ પણ શોધવું હોય તો Google best. વિશ્‍વનું સર્વાધિક ઉપયોગ થવા વાળુ search engine ૪ બિલીયન ઇન્‍ડેકસ વેબપેજ ઉપલબ્‍ધ છે. Google search engine ૧૯૯૯થી ઉપલબ્‍ધ છે. Google ફકત એ જ પેજ બતાવે છે જેના બધા જ શબ્‍ધ Query એટલે કે સર્ચ બોક્ષમાં લખેલું લખાણથી સામ્‍યતા દર્શાવે છે. આ પ્રકારે સર્ચને વધારે યોગ્‍ય બનાવે છે. આમાં શબ્‍દોને પહેલા ઇનપુટ કરેલાં શબ્‍દો આગળ જોડવા સહેલા રહે છે. Google search engineને ઓપન કરવા google.com લખતાં મોનિટર પર નફફનીભ લખેલું જોવા મળશે. તેની નીચે એક બોક્ષ હોય છે જે સર્ચ બોક્ષ કહેવાય છે. જે પણ માહિતી મેળવવાની હોય તેને તેમાં લખવામાં આવે છે. તે બોક્ષની ઉપર web, mage, video, g-mail, googlet, news, calendar, reader વગેરે લખેલું હોય છે. જે ગૂગલ એ આપેલી લીંક છે. જેના પર click કરી સર્ચ બોક્ષમાં લખવાથી તે માહિતી જોઇ શકાય છે.
(૧) Web:- આના પર કલીક કરી search boxમાં લખવાથી અને search આપતાં તેને સંલગ્‍ન વેબસાઇટ ખૂલે છે. અને આપણે તેની માહિતી મેળવી શકીએ છીએ.
(ર) Image:- આના પર કલીક કરી search boxમાં માહિતી લખી search આપતા  Imageનાં રૂપમાં માહિતી મેળવી શકાય છે.
(૩) Video:- જો કોઇ Video જોઇએ તો Video પર કલીક કરી બોક્ષમાં લખતાં તેની Video મેળવી શકાય છે.
(૪) Map:- Google Mapના ઉપયોગથી કોઇપણ સ્‍થળને અનુલક્ષીને ત્‍યાં જવા માટેનો માર્ગ જોઇ શકાય છે અને તે સ્‍થળ કયાં આવેલું છે તેની પણ સચોટ માહિતી મેળવી શકાય છે.
(પ) G-mail:- G-mail એટલે Google mail . G-mail પર mail account બનાવીને e-mail મોકલી શકાય છે. અને મેળવી પણ શકાય છે. E-mailમાં Image, Video કે બીજી કેટલીક પ્રકારની માહિતી uplaode a કરી શકાય છે અને મોકલી શકાય છે.
(૬) News:- આના પરથી રોજબરોજનાં News તથા historyમાં જુના News પણ મેળવી શકાય છે.
(૭) Google Talk:- ગૂગલ ટોક ઇન્‍સ્‍ટન્‍ટ મેસેજીંગ કલાઇન્‍ટ છે. ગૂગલ ટોકને કમ્‍પ્‍યટર કે મોબાઇલ ફોનમાં ઇન્‍ટોલ કરી દુનિયાભરમાં ચેટીંગ કરી શકાય છે. અને valpની મદદથી કોલ પણ કરી શકાય છે. ગૂગલ ટોક દ્વારા થતા કોલ એક કમ્‍પ્‍યુટરથી બીજા કોમ્‍પ્‍યુટર વચ્‍ચે થાય છે.
(૮) ગૂગલ વોઇસઃ- ગૂગલ વોઇસ ટેલીકોમ્‍યુનિકેશન સર્વિસ છે. જેની મદદથી કોઇને પણ રેગ્‍યુલર ફોનની અંદર કોલ કરી શકાય છે. ગૂગલ વોઇસ આર્ડીનરી ટેલીફોન સાથે કામ કરી શકે છે. ગૂગલ વોઇસ દ્વારા PCથી રેગ્‍યુલર ફોન પર પણ વાત થઇ શકે છે. હાલમાં યુ.એસ.માં ગૂગલ વોઇસની મદદથી ફ્રી કોલ થાય છે. દુનિયાભરમાં ફોન કરવા નજીવો ચાર્જ લેવાય છે. જો કે ગૂગલ વોઇસ હમેરિકામાં જ હાલ કાર્યરત છે. ગૂગલ વોઇસ માટે લોકલ ટેલીફોન નંબર હોવો જોઇએ.
GOOGLE+:- હાલમાં ઘણી બધી Social website અસ્તિત્‍વમાં આવી છે. જેથી Google પણ GOOGLE+ દ્વારા Social Networkની શરૂઆત કરી છે. જેમાં નીચે પ્રમાણે સુવિધા આપેલ છે.
Circle:-આ સુવિધાનો ઉપયોગ કરી આપણે આપણા જાણીતા કે ગમતા વ્‍યકિતનું ગ્રુપ બનાવી શકીએ છીએ અને માહિતીની આપલે કરી શકીએ છીએ.
Hangout:- જયારે ઘણા બધા મિત્રો વાતો કરતા હોય અને તેમાંથી કોઇ એક વ્‍યકિત કોઇની વાતની શરૂઆત કરે તો બાકીના તમામ તેની વાત સાંભવવ લાગે છે. આ જ રીતે Google+ ની +Hang0utની સુવિધાથી આપણે મહત્તમ ૧૦ લોકો સાથે Video Chat કરી શકીએ છીએ. પરંતુ જો કોઇ એક વ્‍યકિત વાત ચાલુ કરશે તો બાકીના તમામ માત્ર તેને જોતા હશે. અને તેના માટે કોઇ ખાસ Settings કરવા પડતા નથી હાલ કોણ Chat કરશે તે નિર્ણય આપમેળે લે છે.
Share any where:- જો આપણી પાસે કોઇ નવી માહિતી આવે તો આપણે તરત જ આપણા મિત્રો સાથે share કરી શકીએ એવી વ્‍યવસ્‍થા કરેલી છે.
Spark:- આપણા circleમાં કોઇ વાત share ના થતી હોય અથવા આપણને ખબર ના હોય તેવા સંજોગોમાં આપણે Sparks પર કલીક કરી આપણા મનગમતાં વિષય વિશે ત્‍યાં લખી શકાય છે. આથી Google+ તેની જાતે શોધી આપણને બતાવે છે.
આ ઉપરાંત Google Translator પણ Google Page પર Google Page પર ઉપલબ્‍ધ છે જેનાં ઉપયોગથી ૧૬ પ્રકારની languageમાં Translete કરી શકાય છે અને વિવિધ પ્રકારની different languageમાં માહિતી મેળવી શકાય છે.
વિવિધ Search Engine ની યાદીઃ-
khoj.com
Rediff.com
Lycos.com
Go.com
Snap.com
Looksmart.com
Askjeeves.com
Goto.com
Infoseek.com
Indolink.com
Webcrawler.com
You tube (video search)

Mobile Networking
ર૧મી સદીમાં ઇન્‍ટરનેટ હવે Computer કે Laptop પૂરતું સિમિત રહયુ નથી. પરંતુ હવે તે હાથવગુ થઇ ગયુ છે. પ્રવર્તમાન સમયમાં આપણે મોબાઇલમાં પણ ર૪ કલાક ઇન્‍ટરનેટ વાપરી શકીએ છીએ જેને Mobile Networking કહે છે.
પ્રવર્તમાન સમયમાં મોબાઇલમાં આવેલ ફેરફારને કારણે મોબાઇલ માનવજીવનનું એક અભિન્‍ન અંગ બની ગયુ છે. આંગળીના એક ટેરવેથી મોબાઇલ દ્વારા વિશ્‍વફલકની કોઇ માહિતી આપ-લે થઇ શકે છે.
Mobile Networkingનો વર્ગખંડમાં ઉપયોગઃ-
મલ્‍ટીમિડીયેટ કે સ્‍માર્ટફોનમાં ઇન્‍ટરનેટના ઉપયોગ દ્વારા વિવિધ પ્રકારની Poem, Songs, Rymes download કરી બાળકોને વર્ગખંડમાં સંભળાવી શકાય છે.
વર્ગખંડમાં કોઇ પ્રવૃત્તિ કરી તે Video recording કરી બાળકોને બતાવી શકાય છે. તથા વિશ્‍વફલક પર મૂકી શકાય છે.
આસપાસ બનતી ઘટનાઓનો ફોટોગ્રાફ કે વિડિયો લઇને મિત્રને મોકલી શકાય છે તથા બાળકોના અભ્‍યાસમાં પણ ઉપયોગમાં લઇ શકાય છે.
પ્રોજેકટ કનેકટેડ ફોન દ્વારા વર્ગખંડમાં બાળકો સમક્ષ photo માહિતી વગેરે મૂકી શકાય છે.
Mobile T.V. દ્વારા બાળકોને new, educational programme બતાવી શકાય છે.
BISAG
ઇ.સ. ૧૯૯૭ના April માસમાં RESECOની સ્‍થાપના કરવામાં આવી. (RESECO- Remote sensing and communication centre)
ત્‍યારબાદ ડીસેમ્‍બર-ર૦૦૩માં મહાન ભારતી ગણિતશાસ્‍ત્રી ભાસ્‍કરાચાર્યના નામ પરથી આ સંસ્‍થાનું નવું નામ ભાસ્‍કરાચાર્ય ઇન્‍સ્‍ટીટયુટ ફોર સ્‍પેશ એપ્લિકેશન જીઓ- લન્‍ફરમેટિકસ (BISAG) આપવામાં આવ્‍યું.
BISAG દ્વારા કરવામાં આવતી વિવિધ પ્રવૃત્તિઓઃ-
કૃષિક્ષેત્રને લગતી વિવિધ માહિતીનું એકત્રીકરણ અને આયોજન
Soil and Land use
Urban Land use
પાણીના સ્‍ત્રોતો, Water Shad
Forest and Environment
શૈક્ષણિક કાર્યક્રમો
Edu. Sat. નામની સેટેલાઇટ શિક્ષણ વિભાગ દ્વારા લોંચ કરવામાં આવી છે જેની મદદથી રાજય સરકાર હસ્‍તકની શૈક્ષણિક સંસ્‍થાઓ તેમજ ખાનગી શૈક્ષણિક સંસ્‍થાઓમાં દૂરવર્તી શિક્ષણને અનુલક્ષીને પ્રાથમિક, માધ્‍યમિક અને ઉચ્‍ચતર માધ્‍યમિક શાળાઓને લગતા વિવિધ કાર્યક્રમો તજજ્ઞોના માર્ગદર્શન દ્વારા તૈયાર કરીને તેનું પ્રસારણ સમગ્ર ગુજરાતની શાળાઓમાં BISAG દ્વારા પ્રસારિત કરવામાં આવે છે.
શિક્ષણ વિભાગને લગતા કોઇપણ કાર્યક્રમ, તાલીમ, માહિતીનું આદાન-પ્રદાન વિડિયો કોન્‍ફરન્‍સીંગ BISAG દ્વારા પ્રસારિત કરવામાં આવે છે.
             આ દરેક કાર્યક્રમનું પ્રસારણ પત્રક.......                     
·         માધ્‍યમિક શિક્ષણ બોર્ડ દ્વારા પ્રકાશિત થતો લેખ માધ્‍યમિક શિક્ષણ પ્રશિક્ષણમાં આવે છે.
·         જીવન શિક્ષણ
·         કાર્યક્રમ પ્રસારણનો સમય 14:30 થી 17:00 નો હોય છે.
આ સમગ્ર કાર્યક્રોનું સંચાલન GCERT દ્વારા કરવામાં આવે છે.

GSWAN- GUJARAT STATE WIDE AREA NETWORK
ઉપરોકત સુવિધા દરેક સરકારી કચેરીમાં ઉપલબ્‍ધ છે.સરકારી કચેરીઓ GSWANની મદદથી મેઇલની આપલે કરે છે અને શિક્ષણની વિવિધ કચેરીઓ અને સરકાર તરફથી મૂકવામાં આવતાં શિક્ષણ વિભાગના બધા જ પરિપત્રો GSWAN વેબસાઇટની મૂલાકાત લઇ આપણે માહિતી મેળવી શકીએ છીએ.

VIRUS(વાયરસ)
        વાયરસ શું છે?
ઇ.સ.૧૯૯૭માં સૌપ્રથમ વાયરસ શોધાયો. સામાન્‍ય રીતે વાયરસ શબ્‍દ સાંભરતા આપણને કોઇ રોગનો જીવાણુનો ખ્‍યાલ આવે છે, પરંતુ કમ્‍પ્‍યુટર વાયરસએ એક પ્રકારની અનિચ્‍છનીય exe ફાઇલ છે. જે કમ્‍પ્‍યુટરમાં ઇન્‍ટરનેટ, પેનડ્રાઇવ, સીડી-ડીવીડી, લેન દ્વારા પ્રવેશે છે. વાયરસની exe file કમ્‍પ્‍યુટરના રોજિંદા કાર્યોમાં ખલેલ પહોચાડે છે. વાયરસ કમ્‍પ્‍યુટરના open sourceમાં દાખલ થઇ તેના તમામ સોફટવેર, ફાઇલ વગેરેની કાર્યશૈલીમાં અવ્‍યવસ્‍થાની હારમાળાઓ સર્જી કમ્‍પ્‍યુટરમાં ઘણા લાંબા સમયથી કોઇ Programme open ના થતો હોય અથવા કોઇ ફાઇલ Dataમાં વાયરસ સરળતાથી દાખલ થઇ શકે છે. જેમ કમ્‍પ્‍યુટરમાં વિવિધ પ્રકારના પ્રોગ્રામો હોય છે તેમ વાયરસ પણ એક પ્રકારનો પ્રોગ્રામ જ છે.
વાયરસ કેવી રીતે ફેલાય છે?
કમ્‍પ્‍યુટર માટે વાયરસ શબ્‍દ ઘાતક કહી શકાય. મુખ્‍યત્‍વે ઇન્‍ટરનેટ, પેન ડ્રાઇવ, સીડી, ડીવીડી, લેન દ્વારા વાયરસ કમ્‍પ્‍યુટરમાં પ્રવેશે છે. જયારે કમ્‍પ્‍યુટરમાં એક્ષર્ટનલ ડિવાઇસ, મેમરી ડિવાઇસ કનેકટ કરવામાં આવે તેમાં વાયરસ હોય તો તે કમ્‍પ્‍યુટરમાં પ્રવેશી શકે છે. વાયરસ ઘણીવાર સક્રિયપણે કમ્‍પ્‍યુટરના પ્રોગ્રામ્‍સ કે ફાઇલને ડેમેજ કરે છે. ઘણીવાર વાયરસ કમ્‍પ્‍યુટરની સ્‍પીડ ઘટાડે છે તો કયારેક કમ્‍પ્‍યુટર હેંગ પણ કરે છે.
વાયરસથી કમ્‍પ્‍યુટરને સલામત કેવી રીતે રાખવુ?
“Prevention is better than cure”
આનો અર્થ એ થાય છે રોગ થયા પછી કાળજી લેવી એના કરતાં રોગ ન જ થાય તે માટેના ઉપાયો કરવા અતિ ઉત્તમ છે.
Net પર અથવા બજારમાં આજે ઘણાબધા વાયરસ વર્જીત સોફટવેરો ઉપલબ્‍ધ છે. જે કમ્‍પ્‍યુટરમાં Install કરવાથી મોટાભાગના વાયરસથી બચી શકાય છે. જો કે સમયાંતરે આ બધા સોફટવેરને update કરતાં રહેવું પડે છે.
જયારે કમ્‍પ્‍યુટરમાં કોઇ exe devise attach કરીએ તો તેને Direct open ન કરતા પહેલા Antivirusથી scan કરવું જોઇએ.
Website પરથી કોઇ પણ ડેટા ડાઉનલોડ કરતાં પહેલા તે સાઇટની વિશવસનીયતા ચકાસવી જરૂરી છે. Antivirus softwareનો દર માસે update કરતા રહેવું જોઇએ. આમ કરવાથી Databaseમાં કોઇ ફાઇલમાં વાયરસ હશે તો તેની શોધ કરી લે છે અને ત્‍યારબાદ તેને remove કરે છે.
સીડી કે પેનડ્રાઇવ વાયરસગ્રસ્‍ત છે કે નહિ તે ચકાસવા માટેનાં સોફટવેર બજારમાં ઉપલબ્‍ધ છે. જેમ કે Quick Heal, Avira, Avasti વગેરે. આવા સોફટવેરને કમ્‍પ્‍યુટરમાં Install કરી શકાય છે. એટલે કે કમ્‍પ્‍યુટરમાંથી દૂર કરી શકાય છે.


વિકિપીડીયાએ online multilingual web based free account ધરાવતી સાઇટ છે. વિકિપીડીયા વિશ્‍વનું સૌથી મોટું Encyclopedia છે જે તદન ફ્રી છે.વિકિપીડીયા એક openly editable site છે. સમગ્ર વિશ્‍વમાં ફેલાયેલા સ્‍વયંસેવકો દ્વારા ચાલે છે.
Wiki એ એક હવાઇ શબ્‍દ છે જેનો અર્થ ઝડપી થાય છે. વિકિપીડીયામાં કોઇ પણ શબ્‍દ, વ્‍યકિત, ઘટના વિશેની માહિતી ખૂબ જ ઝડપથી ફોટોગ્રાફસ અને તે અંગેના રેફરન્‍સની માહિતી સાથે મળે છે.
વિકિપીડીયામાં આજ દિન સુધી ૭૭ હજાર Active contribution દ્વારા રર૦૦૦૦૦૦ Articals વિભિન્‍ન ર૮પ ભાષઓમાં ઉપલબ્‍ધ છે. જેનો લાભ સમગ્ર વિશ્‍વના ૪૭૦ મિલિયન Visitors દર મહિને લે છે.વિકિપીડીયા એ એક રીસર્ચ ટૂલ છે. જેના દ્વારા ખૂબ જ તલસ્‍પર્શી સૂક્ષ્‍મ અને સચોટ માહિતી મળે છે.
Computerમાં www.wikipedia.org site ઓપન કરતાં આપને મેઇન પેજ પર ઉપરની બાજુએ ખૂણામાં searchનું dialog box આવે છે. જેના દ્વારા કોઇ પણ માહિતી શોધી શકાય છે.વિકિપીડીયામાં Arts, Biography, Geography, History, Maths, Science, Society, Technology અને all portal જેવા અલગ-અલગ વિભાગો પાડવામાં આવે છે.
Main pageની ડાબીબાજુ આપેલી અલગ-અલગ ભાષાઓમાં વિવિધ Article જોઇ શકાય છે. વિકિપીડીયા site રોજેરોજ અપડુટ થતી રહે છે. જેમાં આપ સ્‍પેશિયલ આર્ટીકલ્‍સ latest news કઇંક નવું જાણવા જેવું, દિન વિશેષ વગેરેની માહિતી મેળવી શકાય છે.
આ ઉપરાંત વિકિપીડીયામાં Account ખોલાવી આપ કોઇપણ Article upload કરી Edit કરી શકો છો.

Google Earth
Google Earth એક એવું software છે. જે ભૂગોળ અને વિજ્ઞાન જેવા વિષયો શીખવા-શીખવવા માટે જડીબુટ્ટી સમાન છે.Google Earth દ્વારા પૃથ્‍વી પરના કોઇ પણ ભાગનું સેટેલાઇટ વ્‍યુ જોઇ શકાય છે.
અક્ષાંશ, રેખાંશ, અયનવૃત્તો, સ્‍થળનું ભૌગોલિક સ્‍થાન જાણી શકાય છે. Map view દ્વારા રોડ વે, રેલ્‍વેલાઇન તથા એર વે જેવા રસ્‍તાઓ જોઇ શકાય છે. બાળકોને જૂના Mapના સ્‍થાને Projectorના ઉપયોગ દ્વારા સ્‍પષ્‍ટ, મોટું ફોટોગ્રાફસ વગેરે બતાવી શકાય છે જે અસરકારક સાબિત થાય છે. બે જુદા-જુદા સ્‍થળો વચ્‍ચેનું અંતર તથા તે સ્‍થળ સુધી પહોંચવા માટેનો રસ્‍તો પણ શોધી કે જાણી શકાય છે.

  

Google Earth કેવી રીતે મેળવવું?
Google Home page પર more optionમાં Google Maps download કરી શકાય છે. Google Maps આપના મલ્ટિમિડિયા Mobile phone પર પણ down load કરી શકાય છે. તેમાં ‍Latitude join કરી આપ આપના મિત્રો Location પણ જાણી શકો છો.
google maps/google earth દ્વારા આપ આપના ગામ-શાળા-શહેર-મનપસંદ સ્‍થળોના Setalite photos image સ્‍વરૂપે store કરી શકો છો. આ ઉપરાંત જો આપની પાસે smart phone with GPS હોય તો Google map application download કરી તેનો નેવીગેટર તરીકે ઉપયોગ કરી શકો છો.
Google earth softwareમાં search option દ્વારા કોઇ પણ સ્‍થળ વિશે માહિતી મેળવી શકાય છે.
Google earth combines setalite imagery, maps and powr of google search to put the world’s geographic information at your finger tips.



You tube downloader
You tube downloaderએ એક પ્રકારની application છે જેના દ્વારા You tube site પરના દરેક videoને કોઇ પણ format (3GP, MP3, MP4.. વગેરે)માં download કરી શકે છે.
આજે ઇન્‍ટરનેટ પર video downloaderને અનુલક્ષીને અનેક application ઉપલબ્‍ધ છે.
દા.ત. keepwide, udownloader

Video Converter:-
કોઇ પણ વિડિયો ફોર્મેટને બીજા કોઇ પણ ફોર્મેટમાં convert કરવા માટે આ applicationનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. આ application દ્વારા આપ વિડિયોનું format change કરી તેની size ઘટાડી શકાય છે.
દા.ત. total video converter

Game Based Learning(GBL)
આમ તો ઘણી બધી રમતો રમતા હોઇએ છીએ. કેટલીક રમતો સમય પસાર કરવા અને કેટલીક રમતો શિક્ષણનો હેતુ સિધ્‍ધ કરવા રમાય છે. શૈક્ષણિક હેતુ સિધ્‍ધ કરવા રમાતી રમતો ને શૈક્ષણિક રમતો કહે છે. શૈક્ષણિક રમતો આધારિત થતું શિક્ષણકાર્ય Game Based Learning(GBL) તરીકે ઓળખાય છે. જેના થકી વિષયવસ્‍તુ અંતર્ગત સંકલ્‍પનાનો વિકાસ, સ્‍પષ્‍ટીકરણ અને બાળકની શિક્ષણ પ્રક્રિયામાં સામેલગીરી વધારી શકાય છે.

શૈક્ષણિક હેતુઓની સિધ્ધિ માટે રમાતી રમતો આમ જોવા જઇએ તો ત્રણ પ્રકારની હોય છે.
(૧) બોર્ડ ગેઇમ
(ર) કાર્ડ ગેઇમ
 (૩) વિડિયો ગેઇમ

બોર્ડ ગેઇમ જાડાં પૂંઠા પર પાસો અને કૂકરીઓ લઇને રમાય છે. કાર્ડ ગેઇમ નાના મોટા કાર્ડ બનાવીને રમાય છે. આ માટે વિષયવસ્‍તુનો આધાર લઇ બોર્ડ કે કાર્ડની રચના કરવી જરૂરી છે. વિડિયો ગેઇમએ એક ઇલેકટ્રોનીક ગેઇમ છે. અહીં બાળક સીધો જ દ્દશ્‍ય-શ્રાવ્‍ય માધ્‍યમ સાથે તાદાત્‍મ્‍ય અનુભવે છે. આપણે સૌ વિડિયો ગેઇમ રમતા હોઇએ છીએ જે કમ્‍પ્‍યુટર પર, ટી.વી. પર કે મોબાઇલ પર રમીએ છીએ.
શિક્ષણ પ્રક્રિયામાં જો GBLનો ઉપયોગ કરવો હોય તો Educational Computer Games ખૂબ જ ઉપયોગી છે. અહીં રમાતી રમતો સોફટવેર પ્રોગ્રામનો ઉપયોગ કરી તૈયાર કરવામાં આવે છે. રમત રમવાની સાથે સાથે તેનું મૂલ્‍યાંકન પર થતું રહે છે. આ માટે એક ઉદાહરણ અહીં રજૂ કર્યુ છે.
એક વર્ગખંડમાં ગણિતના એક શિક્ષકે વિભાજય-અવિભાજય સંખ્‍યાઓ વિશે શીખવ્‍યું. ત્‍યારબાદ તેમણે બાળકોને કોમ્‍પ્‍યુટર પર તેને લગતી એક ગુઇમ રમાડી. આ ગેઇમમાં સ્‍ક્રીન પર ઉપરથી નીચે તરફ સંખ્‍યાઓ પડતી હતી. તેમાં માઉસ કે કી-બોર્ડની મદદથી અવિભાજય સંખ્‍યાઓને હીટ(ફોડવાની) કરવાની હતી. સાચા-ખોટાને આધારે સફળતાની ટકાવારી નિશ્ચિત સમયમાં કેટલી છે તે તુરંત જ સ્‍ક્રીન પર જણાંતુ હતુ. અલગ-અલગ વિષયો માટે અનેક પ્રકારની ગેઇમ્સ બજારરમાં ઉપલબ્‍ધ છે. ઇન્‍ટરનેટનો ઉપયોગ કરી Freeમાં શૈક્ષણિક રમતો ડાઉનલોડ કરી શકાય છે અને ઓનલાઇન રમી પણ શકાય છે.

મિત્રો, પરિવર્તનના આ યુગમાં જૂની વિચારસરણી છોડી આધુનિક સમયમાં રમતો માત્ર મેદાન પૂરતી જ હતી ત્‍યારબાદ મેદાન અને વર્ગખંડ પૂરતી અને અત્‍યારે હરતા-ફરતા પણ રમી શકાય તેવી સુવિધા પ્રાપ્‍ય છે. પહેલાના સમયમાં ટેકનોલોજીના ઉપયોગને ઓછો અવકાશ હતો અત્‍યારે આધુનિક સમયમાં રમતોની સાથે ટેકનોલોજીનું જોડાણ થયું છે. ટેકનોલોજીની મદદથી રમતોનું વિષયવસ્‍તુ સાથે સીધુ અને સરળતાથી જોડાણ કરી શકાય છે. તેનો ઉપયોગ કરી બાળક સમક્ષ શૈક્ષણિક રમતો મૂકી GBLનો ઉદ્દેશ સિધ્‍ધ કરી શકાય છે. તેથી GBLના ઉપયોગથી થતાં લાભાલાભ વિશે જાણવું જરૂરી બને છે.
લાભઃ-
·         બાળકોની જિજ્ઞાસાવૃત્તિને વેગ મળે છે અને તર્કશકિતનો વિકાસ થાય છે. વિષયવસ્‍તુની સંકલ્‍પનાઓ સિધ્‍ધ કરી શકાય છે.
·         નવરાશની પળોનો શિક્ષણ માટે ઉપયોગ કરી શકાય છે.
·         શિક્ષણની પ્રક્રિયામાં બાળકની સામેલગીરી કરી શકાય છે.
ધ્‍યાનમાં રાખવાની બાબતોઃ-
·         રમતોનો ઉપયોગ માત્ર જ્ઞાન મેળવવા માટે કરવો.
·         રમતાંરમતાં રમતોની આદત ન પડી જાય તેનું ધ્‍યાન રાખવું.
·         વ્‍યવહારૂ રમતોને શૈક્ષણિક રમતો ન સમજી લે તેનું ધ્‍યાન રાખવું

GBL માટે ઉપયોગી કેટલીક વેબસાઇટસઃ-
funschool.kaboose.com
pbs.kidz.org
us.educationalcity.com

What’s App Messanger (વોટસઅપ મેસેન્‍જર)
શાળાકીય કાર્યક્રમોના ફોટા, વિડિયો, ઓડિયો વગેરે જેવી માહિતીને શિક્ષકો, વાલીઓ અને સગા સંબધીઓ સુધી એકદમ સરળ રીતે મોબાઇલ ટુ મોબાઇલ મોકલવા માટે What’s App Messanger વર્તમાન સમયમાં હાથવગું સાધન છે. આઇફોન, એન્‍ડોઇડ ફોન અને વિશિષ્‍ટ સુવિધા યુકત મોબાઇલમાં What’s App સોફટવેર ડાઉનલોડ કરી આપેલ હોય છે. જો એ પ્રાપ્‍ત ન હોય તો ઇન્‍ટરનેટ પરથી ફ્રી ડાઉનલોડ થયા બાદ આપણા મોબાઇલમાંથી ફોટા, ઓડિયોકલીપ્‍સ, વિડિયોકલીપ્‍સ, ફાઇલ સીધી જ સરળતાથી કોઇ પણ જાતના અવરોધ વિના એટેચ કરી શકાય છે. એટેચ ફાઇલને આપણા મોબાઇલમાં સંગ્રહ કરેલ મોબાઇલ નંબર પર સરળતાથી મોકલી શકાય છે. અન્‍ય વ્‍યકિતઓ અપલોડ કરેલ માહિતીને સળતાથી ફોરવર્ડ અને ડાઉનલોડ કે ઇ-મેઇલ પણ કરી શકે છે. આમ શાળાકીય કાર્યક્રમો, બાળકોની પ્રવૃત્તિઓને ઘરે બેઠા વાલીઓ સુધી પહોંચાડવા માટે What’s App આપને ખૂબ જ ઉપયોગી છે.
 


No comments: