Disaster Management in school

આપત્તિ વ્યવસ્થાપન (ડીઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ)

        શાળાઓમાં આપત્તિ અને વ્યવસ્થાપનનું  શિક્ષણ આપવામાં આવે છે.આ માટે જરૂરિયાત ઉભી થાય તેવી એકાદ બે મોટી આપત્તીઓએ આ વિચારને અમલી કરવા વ્યવસ્થાને ઝડપી બનાવી.૨૬ મી જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ ના દિવસે ગુજરાતમાં આવેલ ભૂકંપે ગુજરાતમાં આ બાજુ વિચારવાની અને તેનો યોગ્ય અમલ કરવાની એક વ્યવસ્થા ઉભી થઇ. થોળાક વર્ષો પહેલાં તામિલનાડુના તાંજોરની શાળામાં લાગેલ આગ.એક મોટો વિચાર ભારતવ્યાપી અમલી થયો.સમગ્ર દેશમાં શાળા કક્ષાએ આપત્તી અને વ્યવસ્થાપનની  તાલીમ અને માર્ગદર્શન આપવામાં આવે તેવી વ્યવસ્થાના ભાગ રૂપે આપણે પણ ક્યારેક જોડીએ છીએ. ડીઝાસ્ટરનો અર્થ કોઈ પણ પ્રકારની આપતી અને મેનેજમેન્ટ એટલે વ્યવસ્થાપન. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં આપણે ભૂકંપ, પુર, અતિવૃષ્ટિ, આગલાગવી જેવી કુદરતી હોનારત વિષે માહિતી જાણીએ છીએ..ક્યારેક એમ પણ લાગે કે દર વર્ષે તાલીમ સમયે આ વિષય શા માટે ? હવાઈ મુસાફરી દરમિયાન  વિમાન ઊડે તે પહેલાં સીટ બેલ્ટ બંધાવો, ઓક્સિજન માસ્કનો ઉપયોગ કરવો, લાઈફ જેકેટનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો જેવી જરૂરી માહિતી અપાય છે.રોજ કઈ વિમાનને અકસ્માત ના થાય પણ જાણકારી તો દર વખતે આપવી પડે.શક્ય છે કે અંતમાં શીખેલું કામ લાગે?આવી આપત્તિ વખતે અનેક ભૂલકાંના જીવ જતા હોય છે.આપણે આપત્તીને રોકી ના શકીએ પણ તેવે સમયે ખૂબ મોટું કામ કરી શકીએ.સમય બદલાતા આપત્તિઓના પ્રકાર પણ બદલાતા રહે છે, જેમકે... છેલ્લા કેટલાંક દિવસોથી નાના બાળકો અચાનક ગુમ થવાના બનાવો વધ્યા છે. બાળક પોતાના પરિવાર સાથે રહે તેટલો જ સમય આપણી સાથે પણ રહે છે આવા સમયે આપણી જવાબદારી વિશેષ બની જાય છે.

હવે વિચારો,...

·        આપના માટે આપત્તિ એટલે શું ?

·        છેલ્લા એક વર્ષમાં શાળામાં આપે કેવા પ્રકારની આપત્તિનો સામનો કર્યો ?

વિચારો, ચર્ચા કરો અને લખો...

·        શિક્ષક પોતાના જૂથમાં પોતાના ભાગે આવેલ આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અંગે ચર્ચા કરી ઉપાયોની નોંધ કરશે.

·        અહીં નોંધાયેલ મુદ્દાઓની ચર્ચા કરવી.અહીં આપત્તી અને રોજ બરોજની ઘટનાને આધારે આપણું વલણ જોવા કેટલાક સવાલ આપ્યા છે.આ અંગે આપણું વલણ કે પ્રતિક્રિયા અહીં નોધો.

·        શિક્ષકોએ નોધેલા મુદ્દાની ચર્ચા કરાવી.

 ૧. વિદ્યાર્થી અચાનક શાળામાંથી ગુમ થઇ જાય તો....

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

 ૨. શાળામાં કોઈ પણ વ્યક્તિ ઝઘડો કરવા આવે  તો...

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

૩.વિદ્યાર્થીને રમતમાં વાગી જાય તો....

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

૪. ઝેરી જાનવર કે જીવ જંતુ કરડે તો....

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

૫. વિદ્યાર્થી વચ્ચે થયેલ ઝગડો મોટો વિવાદ બને તો ....

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

૬. રમતા રમતા વિદ્યાર્થી ઝગડી પડે  ત્યારે શું કરી શકાય....

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

૭.ચોમાસામાં પાણી ભરાઈ જાય અને રસ્તા બંધ થઇ જાય તો...

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

૮.શાળામાં આગ લાગે તો.....

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

૯. ગભરાટ ફેલાવવાથી અચાનક નાસભાગ કરી મુકે તો...

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

૧૦. પ્રયોગશાળામાં કોઈ ઝેરી ગેસ લીકેજ થાય,હાનીકારક-જોખમી રસાયણ ધોળાઈ જાય કે કાચનું સાધન ફૂટી જાય ત્યારે શું કરી શકાય ?

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

૧૧. કોઈ વિદ્યાર્થી કે શિક્ષક અચાનક ગભરાઈ જાય, રડવા લાગે, નાસીપાસ થઇ જાય કે માનસિક સ્વશ્થતા ગુમાવી બેસે ત્યારે શું કરી શકાય ?

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

૧૨. કોઈ વિદ્યાર્થી કે શિક્ષકને વીજળીનો કરંટ લાગે કે શાળામાં શોટસર્કિટ થતા હોનારત થાય ત્યારે શું કરી શકાય ?

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

વર્ગમાં ચર્ચા થયા બાદ સર્વાનુમતે નક્કી થયેલ ઉપાયોની નોંધ શિક્ષકે પોતાની નોંધપોથીમાં કરવી.